Waarom wil ik een warmtepomp?
Eneco stadsverwarming is 212 euro per maand duurder dan verwarmen met een full electric warmtepomp. Dat is 38.160 euro over 15 jaar! Stadswarmte in mijn wijk Vathorst is 100% gasgestookt, heeft 28% warmteverlies en de gemeente had eind 2023 nog geen plannen om dat te verduurzamen. De belasting op gas gaat elk jaar omhoog terwijl die op elektriciteit omlaag gaat. De gemiddelde elektriciteitsprijs gaat bovendien omlaag omdat tussen 2023 en 2040 de het opgesteld vermogen windenergie 6.5x zo groot wordt. De gasprijs heeft nog invloed op de elektriciteitsprijs maar die zal niet meer plots gigantisch omhooggaan omdat we sinds 2022 een nieuwe LNG-terminal in Groningen hebben. We willen verduurzamen en het huis wordt meer waard.
Wat zijn de kosten van Eneco stadsverwarming?
Wij gebruikten gemiddeld 50 GJ warmte per jaar. In 2024 betekende dat 50GJ * 45 euro + 607 vastrecht + 32 meterkosten + 146 afleverset, 3672 euro incl BTW per jaar (gemiddeld 306 euro maand). Stadsverwarming uit bedrijf nemen (warmteafleverset en warmtemeter worden verwijderd) kost eenmalig 423 euro.
Welke energielabel heeft ons huis?
Woningwaarde gaat omhoog met gemiddeld 1.5% per stap in energielabel. Dat is ongeveer €10.000. Ons huis komt uit 2005 en heeft energielabel A, HR++ beglazing en zonnepanelen. Volgens verbeterjehuis.nl is de isolatie van mijn huis goed en we kunnen we zonder verdere isolatie aan de slag met verbeteringen voor ventilatie en verwarming. De isolatie is geschikt voor een volledig elektrische warmtepomp. Er zou 3000-4000 euro subsidie beschikbaar zijn voor isolatie en warmtepomp
Wat voor ventilatie hebben we?
We hebben mechanische ventilatie (MV) type C, dat betekent aanvoer door raamroosters en centrale afvoer op zolder. Onze mechanische ventilatie heeft met drie standen 8/19/48W dat kost niet veel stroom/geld, maar kan wel tot 3kW aan warmte naar buiten afvoeren. Die kan je vervangen worden door een MV met CO2 en vochtsturing (400 euro), dat kan flink zuiniger zijn, omdat die alleen extra ventileert als dat nodig is. Dus dan hoeft de warmtepomp een minder groot vermogen te hebben. Andere optie is ventilatie met warmteterugwinning (balansventilatie) dan moet je naar elke slaapkamer en woonkamer luchtaanvoerbuizen boren / aanleggen, dat schijnt 6-10k euro te kosten en doe je alleen bij grote renovatie. Ik besloot de MV doos in de toekomst te gaan vervangen.
Welke vermogen heeft mijn warmtepomp nodig?
Idealiter bepaal je dat via een uitgebreide warmteverliesberekening. Gelukkig zijn er ook eenvoudigere schatmethodes. Deze online tool berekend dat bij HR++ glas en mechanische ventilatie met CO2/vochtsensor een vermogen van 8.7kW (5.42kW transmissie+ 3.29kW ventilatie) nodig is. Een andere website hanteert de vuistregel 60W * 167m2 = 10.0kW. En op basis van gasgebruik (hier) kom ik uit op 1550m3 * 5 = 7.8kW. Drie installateurs schatten het benodigde vermogen op ongeveer 8 kW. Kies het vermogen niet te hoog: een warmtepomp die langdurig draait (zonder veel aan-uit schakelingen, wat de levensduur verkort) werkt het efficiëntst. Zorg dat het vermogen bij −10 °C gelijk is aan het warmteverlies van je woning. De meeste warmtepompen moduleren tot 30%, dus bij een te hoog vermogen schakelt hij rond 10 °C onnodig vaak uit en daalt het rendement.
Wat is de terugverdientijd van mijn warmtepomp?
Ik had een offerte van Schimmeltechniek voor een grondgebonden en een lucht-water warmtepomp gekregen. Eigen berekening van de Total Cost of Ownership met prijzen van Schimmeltechniek laat zien dat t.o.v. van stadswarmte, de lucht-water warmtepomp (WP) zich na 6 jaar terugverdiend en een grondgebonden WP na 11 jaar. Pas na 66 jaar is de grondgebonden WP goedkoper dan de lucht WP. Voor het verschil in aanschafprijs (18.000 euro) kan je het huis 12 jaar verwarmen.
Wat is het verwachtte stroomverbruik van mijn warmtepomp
Deze rekenhulp op de website van het CBS geeft 1 gigajoule (GJ) = 30 m3 aardgas = 278 kWh. Dus 50 GJ * 278 kWh = 13.900 kWh warmte. Met een geschatte SCOP van 4.1 geeft dat 13.900kWh / COP4.1 = 3390kWh electriciteitsverbruik. Dat kost me dan 0.33 euro * 3390 kWh = 1118 euro per jaar. Warmtenet is 3 keer zo duur, 3672 euro per jaar.
Moet ik meer zonnepanelen, andere electriciteitscontract of een accu?
Als je nog geen zonnepanelen hebt, ja, het slaat nu nog een gat 600 euro per jaar op je electriciteits rekening en momenteel kosten panelen heel weinig. Als je ze wel al hebt zou ik waarschijnlijk niet meer plaatsen. Het salderen verdwijnt per 1 januari 2027, daarna krijg je niet meer zoveel voor je zonnestroom als we gewend waren, maar het bespaart nog steeds op je energierekening. Het electriciteitsnet wordt steeds zwaarder belast door groeiend aandeel zon en wind, bovendien door de verdergaande electrificatie (auto's opladen, warmtepompen etc) zal de stroomprijs steeds sterker varieren. Ik denk dat we in de toekomst allemaal dynamische prijzen nemen omdat die stroom goedkoper is dan de vaste prijzen, mits je slim gebruikt maakt van die stroom. Je maakt dan gebruik van elders opgewekte groene stroom van zonnepanelen of windmolens en ben al al lekker groen bezig zonder zelf zonnepanelen aan te schaffen. Momenteel dalen de accu prijzen heel hard, 30% in twee jaar. Ze zijn nog niet rendabel met je eigen zonnestroom. En bovendien kunnen we nu nog salderen, onze zonnestroom zomers in het net stoppen en er 's winters weer uithalen. Ik hoop dat het kabinet tegen 2027 thuisaccus gaat subisidieren. Dus ik zou nu nog geen thuisaccu aanschaffen want over een paar jaar zijn ze duidenden euros goedkoper.
Wat kost vloerverwarming?
Vloerverwarming verwarmt erg efficient vanwege de lagere temperatuur, je hebt geen radiatoren voor het raam en een mooier uitzicht. Onze woonkamer en keuken hebben een prachtige 53m2 eikenvloer van 22mm dik, waarschijnlijk zit het verlijmd en kan het niet teruggeplaatst worden. Invrezen vloerverwarming kost 3000 euro, en er gaan 16mm buizen in de vloer. Bovendien komt er nog een 4150 euro gietvloer overheen dus het wordt 7240 euro. Dat is ook duur en het is zonde om een mooie houten vloer weg te gooien. Er is ook een alternatief voor invrezen en dat is een WARP vloer erbovenop leggen, die is 15mm hoog, een heeft 10mm dunne buizen en ik kreeg een offerte van 7100 euro, dus het is niet eens goedkoper. In beide gevallen moet je een week boven leven omdat de vloer moet drogen.
Kan ik ook mijn convectoren upgraden?
Dat kost ongeveer 5000 euro, het is simpel uit te voeren, en ik behoud mijn eikenhoutenvloer. Ik heb al Jaga lage temperatuur convectoren. Ik zou die kunnen voorzien van een simpel Speedcomfort ventilatorsetje maar die verhoogt het vermogen met maar 30-50%. Er zijn ook Jaga Hybrid convectoren met fans en die kunnen 250% vermogen uit hetzelfde formaat krijgen.
Benodigd vermogen woonkamer en keuken is volgens vuistregel 6x8x2.5m*45-60W= 5400-7200W by 75 graden aanvoer temperatuur. Dat klopt wel redelijk want het hele huis is 8kW.
Ik had
- Keuken 1x Jaga Mini vrijstaand l140b18h28t16, 2006W@75C
- Woonkamer 2x Jaga Mini vrijstaand l140b23h13t20, 1673W@75C
- Speelkamer 1x Jaga convectieput l150b18 ~1700W@75C
Samen 7000W@75C dus klopt wel ongeveer
Stel die vervang ik door door nieuwe Jaga Hybrid convectoren met fans. En wil ik laten werken op ongeveer 45C.
- Woonkamer en keuken, vervangen 3x Mini vrijstaand Hybrid l141b18h28t16, 1709W@45C
- Speelkamer 1xDBH upgrade SET 15, 1473W@45C
Dat is samen 6600W bij 45 graden, dat is voldoende voor de woonkamer/keuken (het hele huis is 8kW). Ik besloot om alleen de convectoren in de woonkamer/keuken te vervangen en niet op de slaapkamers want die zijn 's winters al 16 graden als beneden de verwarming aan staat. Op zolder heb ik nog een werkkamer die ook 20 °C moet kunnen worden en ik besloot dat ik daar in de toekomst met radiatorboosters aan de slag zou gaan.
Wat wordt de stooklijn met nieuwe convectoren?
Als het buiten −10 °C is, wat in 2022 nog is voorgekomen, moet ik het nog warm hebben. De nieuwe Jaga Hybrid convectoren leveren voldoende vermogen bij 45°C CV temperatuur. Als het buiten +20°C is, moet aanvoerwater iets hoger zijn, dus 30C (afhankelijk van type afgifte: 5°C delta t voor vloerwerwarming en 10-20 °C voor traditionele radiatoren). Ik stel hem in op 45°C en 30°C bij buitentemperaturen van tussen -10 °C en 20 °C.
Buffervatgrootte berekenen
Een buffervat is nodig als je CV systeem onvoldoende thermische massa heeft. Een buffervat reduceert frequent in en uitschakelen, dat heet pendelen en daarmee vergroot je de levensduur van de warmtepomp. Bij het ontdooien van de buitenunit wordt er warmte uit de buffer gebruikt en wordt het huis niet kouder. Vloerverwarming heeft al een grote thermische massa en maar er wordt toch vaak een buffer gebruikt zodat de vloer niet plots koud voelt. Dus buffer is nodig voor comfort. Vuistregel is 10l per kW vermogen van de warmtepomp. 10l*9kW=90l. Je kiest een slag groter dus 100l.
Boilergrootte berekenen
De warmtepomp is het efficientst bij een kleine temperatuurverhoging. Vaak wordt de boiler op 50 graden gezet. Voor 10l douchewater van 38°C meng je 7l boilerwater van 50°C met 3l leidingwater van 10°C. Een zuinige douchekop is 6l/min, een normale 10l/min, een regendouche is 20l per minuut. Douchen is 6l/m*9min=54l @38°C. Dan heb je dus 54/10*7=38l boilerwater pp nodig. Dit is een vuistregel van Schimmeltechniek geloof ik, 4p*38l+35l voor bad*1.2=224liter. Je kiest een slag groter 300l. Mocht capaciteit te laag zijn moet je eerst een zuinige douchekop nemen en dan pas de boilertemperatuur verhogen ten koste van efficiëntie. Liefst RVS boilervat want dan hoef je niet steeds de anodes te vervangen, gaat langer mee. Neem ook een boilervat speciaal voor warmtepompen want die heeft een extra grote warmtewisselaar voor lage temperatuur.
Lucht-water warmtepomp en geluid
Heeft een buitenunit met fan, staat in weer en wind, werkt het hardst bij grote kou. Kan prima op dak, geluid is niet heel spannend volgens Schimmeltechniek, de fan draait heel rustig, compressor maakt ook geluid en kan resoneren op een houten dak. Het moet voldoen aan wettelijk 45 dbA overdag en 40 dBA in de nacht op de erfgrens met de buren. Ter vergelijking 50 dBA is een rustige woonwijk overdag. 40 dBA is een stil kantoor of een slaapkamer. Mijn warmtepomp heeft 54 dBA geluidsvermogen (LWA) volgens EN 12102 en EN 14825. De geluidsdruk Lp, dus wat je werkelijk op een afstand hoort neemt logaritmisch af met de straal van een bol. Deze website berekent handig het geluidsdruk. Bij geluidsoverlast zijn moet je eerst je systeem optimaal instellen, juiste stooklijn, CV flow rate goed, delta t goed, en je afgifte systeem waterzijdig inregelen, pas daarna denk je aan een stillere nachtstand (reduceert compressor frequentie en dus vermogen), en dan pas een scherm (-3 dB) of kap (-9 dB) plaatsen. Vanaf 1 Januari 2024 moet de installateur een geluidberekening te maken en de klant adviseren over de locatie van de buitenunit, maar de klant is aansprakelijk voor het geluid.
Grondgebonden warmtepomp
De grondbron of boring kan onder de oprit onzichtbaar verstopt worden en is volledig stil. De bodem levert zelf geen actieve warmte, er zit geen 'kacheltje' onder de grond. Je leent warmte uit de grote massa in de bodem. Bovendien trek er geen warmte uit omliggende bodem naar je bron. De bodem wordt elk jaar iets kouder, want gedurende 9 maanden haal je er warmte uit en je kan maar 2 maanden terug voeren. Zomers koel je daarmee je huis, dat heet brondladen of regeneren, dat MOET anders wordt je bron te koud en onbruikbaar. Installateurs moeten een berekening maken voor minimaal 25 jaar. Wordt de grond te koud, kun je een nieuwe boring onder iets andere hoek maken. De koude blijft maar 1 meter rond de boring hangen, dus als je iets schuin boort heb je er al geen last meer van. Je mag alleen passief bronladen, dat werkt met een circulatiepomp die weinig stroom neemt, je mag hooguit 30°C terug de bodem instoppen, dus actief bodemverwarmen bij negatieve stroomprijzen zit er niet in. Koelen merk je goed, niet als airco, maar 5-7 °C koeler dan buiten. Voor regenereren is het noodzakelijk dat je lage temperatuur convectoren of vloerverwarming hebt. Mensen met vloerverwarming klagen dat ze 's zomers in huis een lange broek aan moeten omdat de lucht bij de vloer zo koud is. Deze Kaart laat zien dat de bodemgeschiktheid voor een bodemwarmtewisselaar in mijn wijk Vathorst zeer goed is.
PVT water-water warmtepomp
Geen geluid. Werkt alleen met lage temperatuur dus je hebt echt vloerverwarming nodig. Heeft maar 6-10 PVT panelen nodig. Bestaande zonnepanelen ombouwen kan niet. Ons hoge dak is vrijwel onmogelijk voor ze, dus dan moet het op de garage, maar die is te klein en heeft last van schaduw van het huis. Niet aan te raden. https://www.qsilence.com/, quickscan geeft meteen aan dat het ALLEEN met vloerverwarming werkt.
Global Warming Potential (GWP)
De GWP geeft de broeikaswerking van gassen aan.
| CO2 | R290 (propaan) | R32 | R410 | |
| GWP | 1 | 3 | 675 | 2088 |
R290 heeft hogere COP dan R32 en R410. R410 en R32 verdwijnen, propaan is de toekomst. Ik wil R290 propaan.
Voor/nadelen verschillende types verwarming
- Eneco warmtenet is snel warm en het allerduurst
- lucht-water warmtepomp R32, goedkoopst 13k, snel terugverdiend, geluid van buitenunit, iets minder efficient SCOP 4.4
- lucht-water warmtepomp R290, goedkoop 15k, snel terugverdiend, modern, geluid van buitenunit, SCOP 4.7
- PVT is niet geschikt voor ons dak, geen zichtbare buitenunit, installateurs beginnen er niet aan, het is minder efficient bij temperaturen onder 0 en best duur 20k euro
- Grondgebonden warmtepomp langste levensduur, meest efficient, stil, seizoensopslag warmte, geen buitenunit, hoogste aanschaf kosten 41k euro, SCOP 5.4, wordt nooit goedkoper dan een lucht-water warmtepomp
Vergelijken van COPs en geluid van verschillende warmtepompen
- grondgebonden hebben de hoogste SCOP vanwege constante 10°C in de bodem. NIBE is als Mercedes.
- alle WP fabrikanten definieren COPs bij verschillende condities dus die kan je moeilijk vergelijken
- alle WP fabrikanten meten geluidsdruk met verschillende standaarden en condities dus die kan je moeilijk vergelijken
- WeHeat Blackbird is zeer nieuw, nog weinig geïnstalleerd (kinderziektes). In 2023 gaf hun Blackbird specificatie helemaal geen geluidsmeting standaard en condities aan en ze haalden zelfs nog SCOP en COP door elkaar, echt beginnelingen dus.
- Panasonic, maakt al tientallen jaren WPen, is een betrouwbaar Japans merk, efficiënt, mooi, en zeer goed gedocumenteerd.
Vergelijk installateurs
- Schimmeltechniek adviseerde eerst een grondgebonden WP, maar toen ik de prijs zag, vroeg ik om een lucht-water WP van 9kW+100l buffer + 300l boiler. Zijn advies was om de houten vloer te laten zitten en lage temperatuur convectoren ook lekker te laten zitten. Ze gaan alles inregelen en na een jaar opnieuw evalueren en instellen. Ze klonken heel pragmatsich, ervaren en heel eerlijk.
- Een andere installateur bouwt zelf warmtepompen, hij kwam uit de koeltechniek, installeert veel bij supermarkten en sporthallen. Maar zijn warmtepompen draaien allemaal op R32 en hebben geen slimme sturingen zoals voor bv dynamische energieprijzen
- Nog een andere installateur verkocht alleen maar PVT systemen en wilde niet inregelen, dat moest de klant zelf maar doen... wegwezen dus
- WeHeat klonk wel interressant met hun platte dak buitenunit, weinig geluid, maar in 2023 hadden ze nog maar 350 stuks geinstalleerd en op hun website haalden ze nog SCOP en COP door elkaar en bovendien definieerden ze geluidsdruk zonder standaard en condities.
- Een andere installateur installeerde nog maar 4 maanden warmtepompen en deed ook alleen maar 1 merk, en alleen R32, en wist niks van slimme besturingen
Wat heb ik gekozen
- installateur Schimmeltechniek
- warmtepomp Panasonic Aquarea 9kW L-generatie (met R290 propaan)
- warmwatertank 300 liter RVS
- buffertank 100l
- 3x Jaga Hybrid convectoren voor in de woonkamer
- 1x Jaga Hybrid Boost set voor in de convectorput
Wat heeft onze warmtepomp gekost?
- warmtepomp 18.8k (22.3k minus 3.5k subsidie)
- radiatoren vervangen 6k
Totaal 25k euro.
Plaatsing warmtepomp
Het begon op maandag 12 februari 2024, in de ochtend kwam Eneco de stadswarmte afsluiten. Ik had 4 electrische kacheltjes geleend om het huis warm te houden. En Schimmeltechniek begon meteen de electrische boiler aan te sluiten zodat we de volgende ochtend weer konden douchen. Dat is nou comfort.



Installeren was meer werk dan verwacht. Op de vierde dag werkte de warmtepomp en kreeg ik uitleg over de werking. De buizen heb ik zelf geisoleerd. In de weken erna maakte Schimmeltechniek op afstand instellingen om de warmtepomp comfortabel en efficient te maken. Ik heb de warmtepomp ingesteld dat die elke middag tussen 14 en 17 uur op het warmste moment van de dag de boiler verwarmt en ook maar tot 50 °C. Tevens heb ik het wekelijks sterilisatiepogramma uitgezet, tegen het advies van de installateur in. Want, bij 50 °C is legionella binnen 1 uur dood, en legionella besmettingen komen niet voor in gezinswoningen waar dagelijks veel warm water gebruikt wordt. Het gebeurt alleen in bv ziekenhuizen, in een tijdelijk gesloten afdeling, waar water stilstaat en legionella kan groeien bij een heerlijke temperatuur van 22 °C
Plaatsing Jaga Hybrids
In April 2024 werden de oude Jaga LTV convectoren vervangen door de nieuwe Jaga Hybrids met ventilatoren. Dat duurde 1 dag. Omdat deze convectoren stroom nodig hebben werd er in de meterkast een nieuwe groep aangelegd en de kabels lopen door mijn kruipruimte en komen bij de Jaga's weer boven de vloer. In de poten van de Jagas werden onzichtbaar stopkontakten aangelegd voor de 24V adapters.


Na installatie werd het afgiftesysteem in mijn hele huis door Schimmeltechniek ingeregeld door de WP op vol vermogen te zetten en met twee sensoren het temperatuurverval op de convectoren te meten. De nieuwe Jaga's werden op 5 graden verval ingesteld. In alle andere vertrekken werden de oude radiatoren op, ik geloof, 10 graden verval ingesteld.

In de WP werd het systeemtemperatuurverval ingesteld op 8 graden zodat die de flow kan reduceren als dat verval bereikt is. De maximale flow stond op standaard op 20l/min, geloof ik, en die werd gereduceerd to 12l/min omdat ik vond dat de buizen wel erg suisten.
Mijn ervaring met de Jaga Hybrids:
- het wordt veel sneller warm dan met gewone radiatoren
- het geluid is vergelijkbaar met een koelkast
- 19 graden voelt even warm als 20 graden met gewone radiatoren
- de COP van de warmtepomp leek ineens 30% hoger te worden
Daarna heb ik wel samen met een timmerman de gaten in de vloer met echt eikenhout herstelt.
Koelen met een warmtepomp
In het begin liep er 6 graden water doorheen het koelde fantastisch, buiten was het 29 graden en binnen 21 graden, alleen na een paar uur lagen er plasjes condens onder de radiatoren.

Schimmeltechniek heeft daarna de aanvoertemperatuur op afstand veranderd naar 18 graden. Sindsdien geen plasjes meer. Het is lastig koelen tot 20 graden, maar als het buiten 30 graden is kan je het binnen wel naar 25 brengen. Voor koelen moeten de fans op de hoogste stand en dan is het geluid wel erg aanwezig, dus dat doe ik bijna nooit.
Radiator op mijn werkkamer
Nu er niet meer 75 graden maar maximaal 45 graden door de CV leidingen loopt wil het op mijn werkkamer onvoldoende warm worden. Immers het afgiftevermogen is ruim 3x zo klein geworden. Ik heb Heatfan en Speedcomfort radiatorboosterkitjes geprobeerd op mijn type11 radiator. Je merkt echt veel meer warmte in de kamer, maar ze passen niet op mijn type11 radiator want die hangt te dicht tegen de muur. Het zijn maar 6cm fans en ik vond het geluid ook te storend dus ik heb ze teruggestuurd.

Ik besloot om mijn 160x60cm type11 radiator te laten vervangen door een 180x60cm type22 (330 euro) en die heeft 2x zo groot vermogen, maar dat is nog niet 3 keer. In November 2024 heb ik zelf radiatorboosters gemaakt met vijftien Arctic P8 PWM PST fans van 80mm en 25mm dik, zwart montageband, M4 10mm bouten en moeren tie-wraps en tochtstrip van de Action. Die tochtstrip is echt geniaal, het klemt de fans stevig vast en het is super simpel te plaatsen.

Het wordt bestuurd door een HeatBooster controller, die gebruikt twee temperatuursensoren en kan met PWM de fans langzaam laten draaien en met slimme software kan je de fans heel nauwkeurig aansturen en alle temperaturen via de webinterface instellen en bekijken. Het wordt gevoed door een 12V 3A adapter. Geluid is 38dBA, dus nauwelijks te horen.

Ik gebruikte eerder de HeatFan Touch Controller, zonder PWM, maar die schakelde niet op de juiste temperatuur en de fans draaiden harder dan nodig. Omdat de 25mm dikke fans net onder de radiator uitkomen heb ik een witte sierstrip met magneettape onderaan geplakt.

Performance
Van 15 februari 2024 tot 15 februari 2025 was het verbruik 3148 kWh, net onder de verwachtte 3390 kWh. De opwekking was 14.266 kWh, ik had 13900kWh verwacht. En dan is de SCOP 4.5. In April 2024 waren de nieuwe Jaga hybrid convectoren met fans in de woonkamer geplaatst en dat heeft erg de efficientie verhoogt omdat we toen met lage temperatuur konden verwarmen. Het lastigst voor de warmtepomp is als het buiten rond de 0 graden is en het erg mistig is, dan is de luchtvochtigheid bijna 100% en de mist vriest steeds aan op de koude buitenunit. Elke drie kwartier moet de warmtepomp 8 minuten ontdooien en dan wordt even iets kouder in de woonkamer. Mijn vrouw merkt dat wel.
Niet warm genoeg
In Januari 2025 werd het gedurende een paar dagen binnen niet warmer dan 19 graden, de stooklijn was te zuinig afgesteld, waardoor de radiatoren onvoldoende warmte konden afgevenen. Nadat de stooklijn was aangepast was het wel lekker warm.
Flow error
Zomer 2025 kregen we regelmatig H62 flow error. Mogelijk filters verstopt. Ik dacht dat mijn warmtepomp vuil en luchtafscheiders zou hebben, maar ik heb geleerd dat propaanwarmtepompen dat niet mogen, want propaan zou via CV water door de luchtafscheider binnenshuis voor explosiegevaar zorgen. Propaan machines moeten altijd met de hand ontlucht worden. Wel heeft het systeem twee grove vuil filters, eentje aanvoer en eentje in de retourleiding. Die zijn geintegreerd met een afsluithendel, als je die sluit kan je een dop aan de onderkant losdraaien en dan komt er een metaal rooster filter tevoorschijn. Sinds ze gereinigd zijn lijkt de COP 40% gestegen. We vermoeden dat er erg veel vuil in het CV systeem is gekomen sinds 4 convectoren in de woonkamer en de radiater in de slaapkamer vervangen zijn.
Nog een flow error
In januari 2026 toen het buiten -10 graden was hadden we het binnen opnieuw niet comfortabel warm. Ik zag een flow van slechts 7 liter/min. De installateur heeft op afstand de flow op 20l/min gezet en meteen daarna kregen we H62 flow error. Nadat ik de filters had schoongemaakt werd de flow weer 20 l/min en het werd heerlijk warm. Je kan berekenen dat voor een 9 kW warmtepomp met een delta t van 7 graden je minimaal 18 liter/min nodig hebt om de warmte over te brengen. Bij 7 l/min dan kan je maar 3.4 kW overbrengen, dat verklaart waardoor het niet lekker warm werd.
Geluidsoverlast en buitenunit verplaatsen
December 2025 klaagden buren over een bromgeluid dat ze 's nachst wakker hield. Mijn decibelmeter gaf 55 dBA op de erfgrens aan, ruim 15dBA hoger dan 's nachts toegestaan (40dBA). Een spectrumanalyser app liet duidelijk een piek op de compressorfrequentie 31 Hz en zijn harmonischen 62, 93, 124 Hz zien. Het was geen resonantie van het houten dak van de garage, want ik voel geen trilling. Ik heb 's nachts de warmtepomp op stille modus gezet, dat scheelt 4-6 dB en de warmtepomp reduceert zijn vermogen met 50-66%, dus dat is geen oplossing voor de winter. Dempingswandjes en trillingsdempers helpen maar een paar dB terwijl 15 dB nodig is. De uitblaas richting van de warmtepomp veranderen heeft geen zin, want de herrie komt niet van de ventilator maar van de compressor. Er zijn geluiddempende omkastingen die 10-15 dB beloven, maar onder de 150 Hz, waar de buren last van hebben, is het maar enkele dBs. Voor die lage frequenties moet je een zware (250 kg) geluid isolerende omkasting plaatsen a 4000 euro. Zo'n kast is gigantisch groot en lelijk en het beperkt de luchtstroom en daarmee de capaciteit van de warmtepomp. Voor mij was de enige resterende oplossing afstand houden. Geluidsdruk neem logaritmisch af met de straal van een bol. In het open veld verspreid het geluid zich over het oppervlak van een halve bol. Voor een muur in een kwart bol en in een hoekje in een achtste bol. Tussen twee muren, zoals op mijn garage, kan het geluid niet goed weg, en zelf versterken door reflectie tussen muren. De 5 meter afstand tussen de muren resoneren versterkt frequenties van 33Hz, precies de lage brom waar de buren last van hebben. Dat verklaart waarom ik niet 54 dBA maar 55 dBA mat. Ik heb deze website gebruikt om geluidsdruk op afstand te berekenen. Je vult het geluidsvermogen van de warmtepomp in, de situatie (voor een muur) en de afstand en dan berekent die het aantal dBs, een kind kan de was doen.

Op de hoek voor het huis, kan het geluid het geluid goed weg en staat die ver van de buren. Voor de buren berekende ik 29 dBA en 34dBA voor mijn dochters slaapkamerraam (op 4-5m), ver onder de 40 dBA. Schimmeltechniek had destijds ingeschat dat geluid geen probleem was, maar vanaf 1 januari 2024 hadden ze eigenlijk een berekening moeten doen, daarom hebben ze voor het verplaatsen van de buitenunit flinke korting gegeven. De buitenunit is naar de voortuin verplaatst. Daarna heb ik er een paar struikjes omheen gezet

Ondanks dat de buitenunit op slechts 4-5 meter van mijn dochters slaapkamerraam staat, hebben we geen last van geluid, we horen we geen brom, dat bevestigd wel dat er sprake was van resonantie en dat in de nieuwe situtatie het geluid wel weg kan.
Mechanische ventilatie
In November 2024 heb ik de MV vervangen door een Itho Daalderop Optima Inside, met ingebouwde vochtigheid and CO2 sensor, het kostte me 336 euro en een halve dag. Omdat deze alleen extra ventileert als er extra vraag is, hoop ik dat er minder warmte naar buiten verdwijnt en mijn warmtepomp minder energie vebruikt. Het schijnt dat ik een IoT module erin kan steken en dan CO2 en relatieve vochtigheid kan monitoren, maar die zit er nog niet in.

Jasper Sikken